'kijk verder dan de finishlijn, daar ligt het begin'
In een kleurrijke, sfeervolle setting, waar een lieve hond op leeftijd rondstruint, raak ik met Harry Slegh in gesprek over ‘met pensioen gaan’. Harry is 72 jaar, nog altijd actief als sparring-partner voor professionals, als vakfotograaf en als voorzitter van Stichting Tröst.
Wat betekent het woord ‘pensioen’ voor jou?
Het woord ‘pensioen’ is eigenlijk maar een saai woord en correspondeert met een financiële bijdrage ontvangen als je daar de gerechtigde leeftijd voor hebt. In het Engels klinkt het een stuk beter: ‘retirement’, ik heb Chat GPT erbij gehaald en die omschrijft ‘retirement’ als een stille beweging, alsof iemand een paar passen achteruit doet en de deur zacht sluit. Dus eigenlijk betekent het ‘zich terugtrekken, niet verdwijnen, maar plaatsmaken.’ Dat is voor mij een heel geruststellende gedachte!
Heb jij een stap achteruit gemaakt?
Het is logisch dat je stappen terugzet en niet weg bent maar een andere positie kiest in het leven. Als je dat organisch kunt doen is het misschien iets minder pijnlijk dan dat het voor sommige mensen lijkt te zijn. Als mensen vroegen ‘en …, ga je afbouwen?’ zei ik ‘nee, ik ben accenten aan het verleggen’. Maar er verschuift wel iets. Ik heb de mazzel dat ik als zzp’er niet zo’n dramatische finishlijn heb waardoor ik ineens buiten de boot val. Ik zit op de uitvoegstrook van mijn loopbaan en die strook blijkt héél lang te zijn.
Had je voorbeelden van anderen die een aantal jaren ouder zijn?
Ik had bij andere mensen gezien dat het abrupte stoppen heel pijnlijk kan zijn. Dan zijn mensen de eerste 3 weken heel opgelucht, met een zomers gezicht, aan het wandelen en daarna komt er ineens een soort stilte. Het dagelijkse ritme is weg. Een deel van de collegiale contacten en het ergens bij horen, is weg. De betekenis en de waardering zijn ook verdwenen. Dat zijn grote overgangen. Bij mij ging het gelukkig soepel. Een vriend die ca. 6 jaar op mij voorloopt was al jaren voor zijn pensioen begonnen met tekenen en schilderen als nieuwe hobby. Daar had hij ook talent voor. Hij ging op les, 3 jaar voordat hij met pensioen ging. Daarvan heb ik altijd gedacht ‘wat slim!’ Hij dacht ‘ik moet anticiperen op de leegte die er wellicht straks is en alvast iets anders opbouwen’. Het opbouwen is niet alleen maar zorgen dat je iets te doen hebt, zodat er iets in je agenda staat, maar vooral dat het betekenis heeft. Dat je iets doet waarvan je denkt: dat vind ik leuk om te doen, ik groei ervan of ik kan er andere mensen blij mee maken. Het is volgens mij heel nuttig voor mensen die met pensioen gaan om na te denken over wat ik zelf altijd ‘de parallelweg’ noem. Bij mij was dat de fotografie en een aantal vrijwillige activiteiten. Dat loopt dan allemaal door.
Ben je die activiteiten bewust gaan doen?
Een deel daarvan wel met het oogmerk om niet opeens in een gat te vallen. Ik kon nog niet voorspellen hoe het zou gaan met mijn werk. Wel het idee dat ik wilde voorkomen dat ik zou denken ‘en wat nu dan?’ En dat ik dan in zo’n lege agenda zit te kijken.
Er is dus geen sprake van een lege agenda bij jou?
Nee, daar is zeker geen sprake van. Dit jaar probeer ik om mijn agenda wat leger te maken. Ik ben als vrijwilliger allerlei dingen gaan doen. Ik ben voorzitter van Stichting Tröst*, ik ben mede-initiatiefnemer van een aantal activiteiten waaronder Rouwen en Vieren** en een Troost in de Bieb-driedaagse rondom Allerzielen. Ik merk nu wel dat het verantwoordelijkheidsgevoel zwaarder voelt dan ik gewend ben van mezelf.
Voelt de druk zoveel zwaarder dan 3 jaar geleden?
Ik denk dat het meer een energiekwestie is en met ouder worden te maken heeft. Dat is een aparte gewaarwording, dat kende ik tot nu toe nog niet echt in mijn leven.
Ik ben nu 72. Als mijn ervaring voor meerdere mensen geldt moeten al die mensen die over hun pensioen dromen en daar nachtmerries over hebben, er eigenlijk op rekenen dat er, als ze op hun 68e met pensioen gaan, een kans is dat na verloop van tijd de energie minder wordt en ze meer behoefte krijgen aan een overzichtelijker en creatiever leven.
Waarom zou je na je pensioen ineens creatiever worden?
Dat is echt heel interessant en grappig. Als ik gepensioneerde mensen spreek merk ik dat veel mensen die een ‘denkende’ activiteit/baan hebben gehad, het heel erg leuk vinden om te gaan schilderen, fotograferen, potten bakken en/of een volkstuin te hebben. Iets ambachtelijks doen. Dus het lijkt erop dat een creatieve activiteit voor veel mensen nieuwe betekenis aan het leven kan geven.
‘je moet je leven zin én betekenis geven op een manier die bij je past’
Hoe keek je tegen je pensioen aan toen je 60 was?
Ik vond het nog heel ver weg lijken. Als het over financiële dingen ging, had ik de neiging om ervan weg te kijken. Ik had wel pensioen opgebouwd en nog wat andere dingen in gang gezet maar een concreet overzicht had ik niet. Het zou vast wel goed komen. Rond mijn 66e ontving ik allemaal enveloppen en email-berichten die ik geneigd was om niet te openen. Daarin stond natuurlijk de vraag vanaf wanneer en hoe ik uitbetaald wilde worden.
Op een gegeven moment hebben mijn lief en ik, tijdens een week op Schiermonnikoog, samen de enveloppen opengemaakt en alles op een rij gezet. Vervolgens hebben we knopen doorgehakt die op dat moment moesten worden doorgehakt. Vanaf toen was mijn aandacht weer bij het werk dat ik aan het doen was, bij de fotografie en alle andere dingen die het leven zo leuk maken.
Is dat voor je partner ook zo? Is zij ook met pensioen?
Ja, Trijntje is ook met pensioen. Ze was, naast haar werk, altijd al vrijwilliger bij de Kindertelefoon en is nu vrijwilliger bij de Luisterlijn en het Danspaleis. Ze is begonnen met tekenen en schilderen; dat deed ze af en toe al, maar daar is ze flink ingedoken. Haar leven is een gave mix van tekenen, schilderen, kleding maken, waar ze heel goed in is, en al haar vrijwilligerswerk.
Jullie ‘pensioendromen’ sluiten dus bij elkaar aan?
Ja, dat is fijn. Dat zie je wel eens anders als er grote verschillen zijn in leeftijd bijvoorbeeld. Het klassieke voorbeeld, de één is de hele dag thuis aan het rommelen, want gepensioneerd, en de ander komt thuis, bekaf van het werk, en dan matcht die energie niet altijd automatisch.
Hoe is de verhouding tussen werken en andere leuke dingen doen?
Ik denk dat ik momenteel twee dagen per week betaald werk doe als personal coach en teambegeleider. Het vrijwilligerswerk bij Stichting Tröst kost ongeveer een dag per week. Het voorzitterschap van de VvE dat ik ook invul, vraagt niet zo heel veel tijd. Op de overige dagen is er ruimte voor fotografie, sporten, lezen en lekker lunchen met leuke mensen. Die verhouding bevalt me. Ik ben wel nieuwsgierig naar het moment dat ik geen cliënten meer heb.
Ga je die einddatum zelf bepalen of gaat dat organisch?
Ik heb geen einddatum. Ik denk dat het organisch gaat. Het werk vind ik erg dankbaar om te doen en ik voel me competenter, want onafhankelijker, dan ooit en dat komt mijn vaardigheden ten goede.
Zie je als voorzitter bij Stichting Tröst gelijkenissen tussen met pensioen gaan en rouw in je werk?
Ja, bij Stichting Tröst heb ik veel contact met mensen die in rouw zijn. Pensionering lijkt vaak ook een afscheids- en rouwmoment. Afscheid nemen van van alles en nog wat: van een deel van je identiteit, van je collega’s, van betekenis in het leven en van alle leuke dingen die daarmee samenhangen. Ook afscheid nemen van het ritme dat je met je thuisfront hebt opgebouwd.
Wat bij mensen die in rouw zijn ook altijd speelt is, zolang het verlies er is en nog niets nieuws, domineert het verdriet. Maar soms ontstaat er naar verloop van tijd een idee om op reis te gaan met een vriend(in) of een taalcursus te gaan doen. Dat is een nieuw houvast, een nieuw perspectief. Dat helpt!
Hoe kan je je eventueel voorbereiden op je pensioen?
Als je zo rond de 50 bent, kan het een goed idee zijn om je gedachtes eens te laten gaan over hoe het zal zijn als je ongeveer 68 bent. Hoe ziet dat er dan uit? Wat kan je veranderen in de tussenliggende periode om dat te bereiken, zodat je er straks makkelijker mee om kan gaan. Ik denk dat voor velen met pensioen gaan toch een soort finishlijn is, waarna het allemaal anders wordt. Tot die tijd zit je gewoon volop in de flow en in het volle leven. Maar er zijn ook mensen die denken ‘hoe houd ik dit nog vol die laatste 9 jaar tot mijn pensioen’. Vaak vraag ik dan ‘hoe wil je dat je leven er over 12 jaar uitziet?’ Ik verleg het perspectief en dat helpt vaak.
Ik houd van wielrennen en zie soms filmpjes waarop sprinters voortdurend naar de finishlijn kijken en dan op het laatste moment voorbij worden gestormd door wielrenners die een focus hebben op 100 meter voorbij de finishlijn. Dat is een beetje de metafoor waar ik aan denk met als tip:
‘kijk verder dan de finishlijn, daar ligt het begin’
Zijn er dingen waar je nu de tijd voor neemt wat je voorheen echt niet deed omdat je te druk was?
Ja, boeken lezen. Ik zit in twee boekenclubjes. Dus ik lees nu veel meer boeken. Er is een boek ‘Nog vele jaren’ van Hans Korteweg waarin wordt aangeven dat veel mensen rond hun 56e levensjaar opeens meer behoefte krijgt aan verdieping. Dat je denkt, ja al die oppervlakkige shit, laat maar zitten. Ik wil eens een goed boek/een goede roman lezen. Ik wil gewoon op een andere manier weten hoe het zit bij mensen, hoe het in de wereld zit. Naarmate de wereld onrustiger wordt, krijg ik steeds meer behoefte aan voeding op dat vlak. Lezen heeft iets meditatiefs en je denken en fantasie wordt aan het werk gezet. Doordat ik meer tijd heb kan ik me verder verdiepen in boeken en fotograferen. Dus er is geen frustratie meer op dat gebied. Misschien is dat wel de essentie van gepensioneerd zijn:
‘je mag jezelf trakteren op een frustratie-vrije levensfase’
Welke dromen heb jij voor de komende jaren?
Mijn droom is om leuke dingen te blijven doen met Trijntje en met vrienden en vriendinnen. Plezier maken en ook serieuze onderwerpen bespreken. Dingen maken. Creëren. Via de fotografie bijvoorbeeld. Mijn grootste droom is natuurlijk dat alles op een hele prettige manier organisch maar ook energetisch op elkaar aansluit en dat ik de regie op de invulling van mijn leven kan houden.
Daarnaast heb ik mijn hart verpand aan het vrijwilligerswerk dat ik nu doe bij Stichting Tröst. Het type organisatie vind ik heel fijn. Fijne vrijwilligers, kleinschalig, laagdrempelig, en betekenisvol.
Hoe blijf jij fit en gezond?
Op zondagochtend kijk ik graag naar het programma ‘de verwondering’. Ik ben fan van dat programma. Daar was een keer iemand die zijn vriend was verloren en hij zei: “ik ben er nu toch ook echt achter gekomen dat gezondheid niet het állerbelangrijkste is in het leven. Want als je ongezond bent zijn de sociale relaties die je hebt veruit het belangrijkste.” Dus als de vraag is, hoe ga je gezond blijven? Dan hoop ik dat te doen door sociale relaties te onderhouden en daarin ook de wederkerigheid aan te brengen. Dat is een belangrijk element voor mij. Verder doe ik spierkrachttrainingen en ik maak tochten op de racefiets. Dat is een soort basis. Ik rook niet en ik drink vrijwel geen alcohol. Dat gaat allemaal wel goed volgens mij en dat vindt de huisarts ook.
Ik denk echt, maar dat is een aanname, als je plezier in het leven hebt en je hebt betekenisvolle relaties met mensen dat dat in principe al 60/70% is van je set van gezondheidsvariabelen.
Ben je tevreden over alles wat je gedaan hebt tot nu toe? Zou je dingen anders hebben gedaan?Poeh, in essentie is mijn antwoord nee, ik zou het niet anders hebben gedaan. Maar dat komt ook omdat ik denk dat dingen gaan zoals ze gaan. Ik heb wel pijnlijke dingen meegemaakt en gedaan. Maar die zijn altijd met behoud van verbinding afgerond. Het leven is niet alleen maar wind-mee. Als er zich iets voordoet dan kan ik er altijd met een licht filosofische bril naar kijken.
Er is heel vaak tegen mij gezegd ‘oh, je bent toch ook wel een zondagskind he?’ Dat is een beetje het beeld. En het andere is dat ik volgens mij vrij tijdig kan aanvoelen dat er iets niet klopt, dat ik een keuze moet maken. In het werk heb ik dat een paar keer meegemaakt. Ook in trajecten, in samenwerkingsverbanden en in relaties. Ik ben dat nooit uit de weg gegaan. Ik heb wel altijd gedacht, vertrouwend op mijn intuïtie, hier klopt iets niet. Wat zou het zijn en wat zou ik kunnen doen. Daardoor ben ik niet heel lang blijven hangen in lastige situaties en dan is het ook relatief makkelijker om het op een goede manier op te lossen.
Kijk je veel terug of ben je meer van het nu of kijk je vooruit?
Ik ben nooit zo geneigd om terug te kijken. Ik ben echt van het hier-en-nu en het vooruit kijken. Dat zit wel in mij.
Wanneer ben jij gaan nadenken over ‘later’?
Eigenlijk pas 7 jaar geleden toen een paar leeftijdgenoten van mij overleden en ik dacht ‘oh pff, is het al zo dichtbij?’ Dat zette mij aan het denken, over wat ik heb meegemaakt en wat het voor mij zou kunnen betekenen. Het is fijn als je dat in vriendschappen met elkaar kan delen. Ook het nadenken over welke scenario’s zich kunnen voordoen. Dat hoeft niet in het echt zo te gaan, maar als ik er tijdig over nadenk, ben ik, hoop ik, straks, áls iets soortgelijks zich aandient, veel vaardiger.
Heb je een advies voor mensen die denken ‘goh ik ga met pensioen maar waar moet ik allemaal aan denken’.
Ik heb wel een paar tips.
Tip 1: Het helpt in het leven als je een beetje vooruit kijkt. En dus van tevoren bedenkt ‘oh ja ik ga met pensioen, hoe zit dat financieel, hoe zit dat emotioneel, hoe zit dat relationeel?’ Dan kan je daar je gedachten over laten gaan of met anderen praten die in dezelfde fase zitten of met mensen die al gepensioneerd zijn.
Tip 2: Denk na over je gezondheid. Het is volgens mij heel geruststellend als je ideeën hebt over hoe je eventueel reageert als je zelf gezondheidsproblemen krijgt. Of dat je partner een probleem krijgt of anderen die dichtbij je staan. Hoe ga je daarmee om?
Tip 3: Hoe wil je het met je (levens)testament doen? Het heeft allemaal een beetje dezelfde werking als met pensioen gaan. Je denkt er heel lang niet aan en schuift het voor je uit, totdat het er opeens is. En dan blijkt het voor sommige mensen heel lastig te hanteren.
Tip 4: Misschien wel de beste tip is ‘blijf regisseur van je leven’. Daar zit ook het vooruit denken in. Loop de mogelijkheden langs, zonder het al te zwaar te maken.
juni 2026